Con vờ vờ - đặc sản "ngàn năm có một" trên sông Hồng, món nhậu lạ tai "ăn một lần là nhớ"

Hà Nội không chỉ nổi tiếng với những món ăn cầu kỳ, tinh tế như phở hay bún thang, mà còn ẩn chứa những báu vật thiên nhiên mà không phải ai cũng có cơ hội thưởng thức. Vờ vờ (hay còn gọi là con vờ, con vật vờ) chính là một minh chứng. Loài côn trùng thuộc bộ phù du này sống ở đáy sông Hồng, chỉ trồi lên mặt đất

Hành trình "săn" vờ vờ: Cuộc chạy đua với rạng đông

Cái tên "vờ vờ" bắt nguồn từ chính đặc tính bay vật vờ, mong manh của loài này. Chúng có vòng đời kỳ lạ và ngắn ngủi đến ngỡ ngàng: chỉ kéo dài khoảng 2 tiếng đồng hồ từ khi lột xác trưởng thành cho đến khi chết. Trứng nở dưới đáy sông, ấu trùng lớn lên trong bùn đất, rồi đến một ngày đẹp trời từ tháng 2 đến tháng 4 âm lịch, chúng đồng loạt nổi lên mặt nước.

Muốn bắt được vờ vờ, ngư dân phải thức dậy từ nửa đêm, canh chừng những vùng đất thịt ngã ba sông - nơi nước trong và sạch nhất. Khoảng 4h đến 6h30 sáng là "giờ vàng". Khi vờ vờ lột xác lần thứ hai, chúng chỉ bay lượn khoảng 15 phút để đẻ trứng rồi kết thúc một vòng đời.

Chính sự "đi nhanh về vội" ấy khiến vờ vờ trở thành một trong những nguyên liệu hiếm hoi bậc nhất của ẩm thực Hà Nội. Không chỉ hiếm về thời gian xuất hiện, ngay cả việc đánh bắt cũng đòi hỏi kinh nghiệm và sự kiên nhẫn.

Ngư dân dùng đèn soi để dụ chúng bay lại gần rồi nhanh tay dùng vợt hớt. Sự quý hiếm của món ăn này nằm ở chỗ: chỉ cần chậm chân một chút, hay thời tiết thay đổi, "lộc trời" sẽ tan biến như một giấc mơ. Chính vì vậy, dù có những năm được mùa, giá vờ vờ dao động từ 240.000 đồng/kg, nhưng lúc khan hiếm, thương lái sẵn sàng trả tới 500.000 - 600.000 đồng/kg mà vẫn không có hàng để giao.

Từ thức ăn dân dã thành "món nhậu đắt đỏ" của phố thị

Có một thời, vờ vờ từng là món ăn quen thuộc của người dân ven sông Hồng. Khi ấy, chúng xuất hiện nhiều, giá rẻ, thậm chí chỉ là nguồn thực phẩm bổ sung trong những bữa cơm giản dị.

Nhưng theo thời gian, môi trường thay đổi, nguồn nước không còn trong lành như trước, cộng với việc khai thác nhiều, số lượng vờ vờ giảm rõ rệt. Từ một món ăn dân dã, vờ vờ dần trở thành đặc sản hiếm, giá tăng cao theo từng mùa.

Vờ vờ cánh mỏng dính, trông có vẻ yếu ớt nhưng khi vào tay các đầu bếp, chúng lại biến hóa thành những món ngon khó cưỡng. Điều khiến vờ vờ "được lòng" thực khách, đặc biệt là cánh mày râu, chính là hương vị rất riêng: bùi bùi, ngậy ngậy và ngọt thanh đặc trưng của tôm cá sông nhưng lại có cái giòn tan của côn trùng.

Vờ vờ không phải món ăn dành cho số đông. Nó kén người ăn, kén cả thời điểm và hoàn cảnh. Nhưng chính những điều đó lại làm nên giá trị đặc biệt. Trong dòng chảy ẩm thực Hà Nội, nơi những món ăn quen thuộc dần trở thành biểu tượng, thì vờ vờ lại tồn tại như một khoảnh khắc ngắn ngủi, hiếm hoi, nhưng đủ để khiến người ta nhớ mãi.

Có lẽ vì thế, nhiều người gọi vờ vờ là "lộc trời" không chỉ bởi cách nó xuất hiện, mà còn vì cảm giác may mắn khi được thưởng thức đúng mùa, đúng lúc. Từ nguyên liệu này, người Hà Nội có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn như:

- Vờ vờ xào rau bí: Đây là sự kết hợp kinh điển. Những con vờ vờ béo ngậy xào cùng rau bí tước vỏ kỹ, thêm chút tỏi phi thơm lừng. Vị ngọt của vờ vờ quyện với cái giòn sần sật của rau bí tạo nên một bản giao hưởng hương vị đồng quê.

- Chả vờ vờ: Món ăn này là lựa chọn tuyệt vời cho trẻ nhỏ và người già. Vờ vờ trộn cùng thịt nạc xay, mỡ phần, hành lá, lá lốt và một chút vỏ quýt khô để khử tanh và tăng mùi thơm. Miếng chả rán vàng ươm, khi ăn thấy rõ vị bùi bùi, đậm đà của protein tự nhiên.

- Vờ vờ rang lá chanh: Đơn giản nhưng lại là "mồi bén" nhất trên bàn nhậu. Chỉ cần rang khô với chút nước mắm, rắc thêm lá chanh thái chỉ, con vờ trở nên giòn tan, béo ngậy, nhâm nhi cùng ly bia lạnh giữa trưa hè thì không gì bằng.

Ngoài ra còn các món vờ vờ chiên lá mắc mật; vờ xào rau ngổ hoặc rau muống; vờ vờ om cá ngạnh cùng mẻ, cà chua, riềng, nghệ; vờ vờ ướp riềng mẻ chiên giòn; cháo vật vờ; lẩu vờ vờ riêu cua ăn kèm rau bí hoặc hoa chuối; vờ vờ nấu canh chua với cá ngạnh, thêm lá me chua, cà chua, khế, gia vị, cho ra món canh chua dịu, dễ ăn.

Không cầu kỳ, không phô trương, nhưng mỗi món ăn chế biến từ vờ vờ đều mang một nét riêng khó trộn lẫn. Có người lần đầu ăn thấy lạ, thậm chí hơi "khó cảm", nhưng với người hợp khẩu vị, đó lại là thứ hương vị khiến họ nhớ mãi.

Không phải ngẫu nhiên mà nhiều người như chị Lan (Hoàng Mai) lại "lùng mua bằng được" mỗi khi đến mùa. Với những người con của vùng đất ven sông Hồng, vờ vờ là ký ức tuổi thơ, là mùi vị của quê hương. Mùi tanh đặc trưng của nước sông báo hiệu mùa vờ về như một lời hẹn ước của tự nhiên.

Dù hiện nay môi trường thay đổi khiến vờ vờ ngày càng hiếm, nhưng giá trị của nó trong bản đồ ẩm thực Hà Nội chưa bao giờ giảm sút. Nó đại diện cho sự tinh tế, biết hưởng thụ cái ngon theo mùa của người Tràng An. Thưởng thức vờ vờ không chỉ là ăn một món côn trùng lạ, mà là thưởng thức cái tinh túy của đất trời, cái nhọc nhằn của ngư dân và cái khéo léo của người đầu bếp.

Nếu bạn tình cờ ghé thăm Hà Nội vào những ngày tháng 3, tháng 4, đừng bỏ lỡ cơ hội được một lần "vật vờ" cùng thức quà quý giá này. Biết đâu, trong cái vị giòn bùi rất đỗi lạ lẫm ấy, bạn sẽ chạm vào một phần ký ức rất riêng của đất Kinh kỳ.