Cháo gõ Quảng Phú Cầu: Hành trình lưu giữ món ngon "suýt thất truyền", dư vị khó quên khi thưởng thức cùng bánh khúc

Nhắc đến vùng đất Quảng Phú Cầu xưa, nay thuộc xã Ứng Thiên, Hà Nội, nhiều người sẽ nhớ ngay đến làng nghề tăm hương nổi tiếng hay vịt cỏ Vân Đình trứ danh. Thế nhưng, giữa nhịp sống đang đổi thay từng ngày, nơi đây vẫn còn một món ăn mộc mạc mang đậm dấu ấn văn hóa làng quê Bắc Bộ: Cháo gõ.

Một bát cháo nóng hổi với vị ngọt của cá rô đồng, hương thơm của tiêu, hành và độ dẻo dai từ hạt gạo Khang Dân không chỉ khiến thực khách ấm lòng mà còn gợi lại cả không gian ký ức của miền quê Kẻ Đình thanh bình.

Tuyệt kỹ "gõ cháo" và sự kỳ công gìn giữ hương vị trăm năm

Ứng Hòa xưa vốn được gọi là Phủ Đình, vùng đất thuần nông nổi tiếng với câu nói "dại Kẻ Đình hơn tinh thiên hạ". Từ những nguyên liệu quen thuộc như con cá đồng, hạt gạo, lá rau, người dân nơi đây đã sáng tạo nên nhiều món ăn dân dã nhưng giàu bản sắc. Cháo gõ của làng Cầu Bầu, Quảng Phú Cầu chính là một trong những thức quà đặc biệt như thế.

Không ai biết món ăn này ra đời chính xác từ khi nào, chỉ biết rằng tiếng gõ lách cách bên nồi cháo đã trở thành âm thanh quen thuộc trong gian bếp, nuôi dưỡng tâm hồn của biết bao thế hệ người dân nơi đây. Ngày nay, giữa vô vàn món ăn hiện đại, cháo gõ gần như trở thành "món hiếm" bởi cả làng chỉ còn vài người giữ được trọn vẹn công thức nấu xưa.

Chị Lê Thị Ánh, thế hệ thứ năm trong gia đình lưu giữ nghề nấu cháo gõ cho biết, món ăn này nhìn qua tưởng đơn giản nhưng lại đòi hỏi rất nhiều công phu. Từ khâu chọn gạo, chọn cá cho tới kỹ thuật "gõ cháo" đều cần sự tỉ mỉ và kinh nghiệm lâu năm.

Nguyên liệu chính của cháo gõ chỉ gồm gạo tẻ và cá rô đồng, nhưng để tạo nên một nồi cháo chuẩn vị, người nấu phải lựa loại gạo Khang Dân có hạt dài, săn chắc và vị ngọt tự nhiên. Gạo được ngâm nhiều giờ để hút đủ nước rồi mới xay thành bột. Chính loại gạo này giúp sợi cháo sau khi nấu có độ dẻo dai đặc trưng, không bị nát như nhiều loại cháo xay thông thường.

Cá rô đồng cũng phải là cá tự nhiên bắt từ đồng ruộng Ứng Hòa. Cá được đánh vảy, làm sạch rồi luộc cùng chút gừng để khử tanh. Công đoạn khó nhất nằm ở việc gỡ thịt cá bởi cá rô đồng nhỏ, nhiều xương, phải gỡ thật khéo để thịt cá không vụn và hoàn toàn sạch xương.

Sau khi gỡ thịt, phần xương cá được giã hoặc xay nhuyễn rồi lọc nhiều lần qua khăn vải để lấy thứ nước cốt trong veo nhưng đậm vị ngọt tự nhiên. Mỗi lần lọc, người nấu phải chờ phần bã lắng xuống rồi mới chắt lấy nước trong. Chính sự kiên nhẫn ấy đã góp phần tạo nên vị ngọt thanh rất riêng cho món cháo gõ.

Cách thưởng thức độc đáo mang đậm dư vị "ngũ hành nhân sinh"

Điểm làm nên sự khác biệt của cháo gõ không chỉ nằm ở nguyên liệu mà còn ở kỹ thuật chế biến độc đáo. Sau khi nước cá được đun sôi liu riu, phần bột gạo mới được cho vào nấu. Người đứng bếp vừa canh lửa vừa dùng muôi múc hỗn hợp cháo đổ qua rổ tre rồi liên tục "gõ" để cháo lọt xuống nồi. Chính thao tác ấy đã tạo nên tên gọi đặc biệt của món ăn.

Người nấu phải căn độ đặc của bột thật chuẩn. Nếu bột loãng, cháo sẽ bị nát; nếu đặc quá, cháo mất đi độ mềm mịn cần có. Lửa cũng phải giữ ở mức vừa đủ, không đảo liên tục để hạt cháo có thời gian trong dần và kết dính tự nhiên.

Khi cháo đạt độ sánh mịn, phần thịt cá đã xào thơm với hành khô, hạt tiêu và nước mắm mới được cho vào. Thịt cá rô đồng săn lại, thơm nức nhưng vẫn giữ được độ mềm ngọt tự nhiên. Mùi thơm của tiêu hòa quyện cùng hành phi khiến bát cháo dậy lên thứ hương vị rất đặc trưng của gian bếp Bắc Bộ.

Một bát cháo gõ ngon sẽ không quá loãng nhưng cũng không đặc quánh như cháo sườn. Trong cháo vẫn còn những hạt gạo mềm và những viên bột nhỏ li ti kết dính cùng thịt cá. Khi ăn, vị ngọt thanh của gạo Khang Dân quyện với vị béo nhẹ của cá rô đồng tạo nên cảm giác vừa mộc mạc vừa đậm đà.

Điều thú vị là người dân Quảng Phú Cầu thường ăn cháo gõ cùng bánh khúc. Chiếc bánh khúc xanh màu lá rau khúc với phần nhân thịt béo bùi được cắt nhỏ ăn kèm khiến tổng thể hương vị trở nên hài hòa hơn. Vị dẻo thơm của nếp, chút ngậy của mỡ thịt và hương rau khúc dân dã như bổ sung cho vị thanh ngọt của cháo cá rô đồng.

Nhiều thực khách từng thưởng thức món ăn này đều nhớ mãi hương vị rất riêng ấy. Có người nói chỉ cần hít hà hơi cháo nóng là đã thấy cả tuổi thơ miền quê ùa về. Có người lại ấn tượng bởi vị tiêu thơm nồng quyện trong từng thìa cháo mềm dẻo.

Trong nhịp sống hiện đại, cháo gõ không chỉ là món ăn chống đói hay thức quà quê dân dã mà còn là một phần ký ức văn hóa của vùng đất Kẻ Đình. Tiếng gõ cháo vang lên mỗi ngày giống như nhịp âm thanh nhắc nhớ về những gian bếp xưa, nơi nhịp sống chậm rãi hơn và nâng niu từng nguyên liệu mộc mạc từ đồng ruộng quê nhà.

Giữa hành trình khám phá ẩm thực Hà Nội hôm nay, cháo gõ Quảng Phú Cầu mang đến một trải nghiệm rất khác. Không hào nhoáng, không cầu kỳ trình bày, món ăn chinh phục thực khách bằng sự chân chất, bằng vị ngọt tự nhiên gần như nguyên bản của hạt gạo và cá rô đồng. Đó cũng là lý do món cháo này vẫn đủ sức níu chân những người con xa quê và khiến du khách phương xa muốn tìm về ngoại ô phía Nam Thủ đô để được một lần thưởng thức.