Thức quà thanh tao trong gu thưởng lãm của người Tràng An
Hà Nội không thiếu những món ngon đã trở thành thương hiệu toàn cầu như phở, bún chả hay chả cá Lã Vọng. Thế nhưng, trong chiều sâu văn hóa của người phố cổ, ẩm thực còn là những giá trị bình dị, gắn liền với nếp sống, phong tục và tinh thần sáng tạo của người dân Thủ đô. Bánh mảnh cộng chính là một món ăn như thế - món bánh nghe lạ tai, ít được biết đến nhưng lại mang trong mình giá trị văn hóa sâu sắc, góp phần tạo nên bức tranh phong phú của ẩm thực Thăng Long.
Nguồn: Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội
Bánh mảnh cộng vốn là thức quà gắn bó mật thiết với người Hà Nội xưa, thường hiện diện trong mâm cỗ gia đình vào các dịp lễ Tết hay cúng giỗ. Cái tên "mảnh cộng" nghe mộc mạc, dân dã, gợi liên tưởng đến sự gắn kết, cộng hưởng và chan hòa. Trong mâm cỗ truyền thống, bên cạnh bánh gấc đỏ tươi, bánh dành dành vàng óng hay bánh ngải cứu xanh mướt, chiếc bánh mảnh cộng chính là nét chấm phá làm trọn vẹn sắc màu của đời sống Hà thành.
Không ồn ào, không phổ biến rộng rãi, nó lặng lẽ đi qua thời gian, giữ cho mình một chỗ đứng riêng biệt trong ký ức của những người con phố cổ. Với người Tràng An, thưởng thức bánh mảnh cộng không chỉ là ăn một món quà, mà là thưởng lãm sự tao nhã, sự tỉ mỉ trong cách chế biến và tấm lòng của người làm bếp.
Nguồn ảnh: Cửa hàng bánh Gia Trịnh
Cụ Vịnh (chủ một cửa hàng bánh cổ truyền) - người hiếm hoi ở Hà Nội giờ vẫn làm loại bánh này - nói: "Nhiều người không biết bánh mảnh cộng là gì, thực ra nó được làm từ cây thuốc nam có tên mảnh cộng. Bánh này chỉ miền Bắc mới có, rất giàu canxi, tốt cho xương khớp, có mùi thơm đặc trưng. Giờ ở Hà Nội không mấy ai biết đến loại bánh này nữa. Bánh mảnh cộng không chỉ là món ăn, đó là một phần ký ức của người Hà Nội. Nhiều người hoài cổ giờ muốn tìm lại hương vị ấy cũng khó, bởi nghề làm bánh này đòi hỏi sự kỳ công và cái tâm rất lớn".
Từ lá thuốc Nam bí truyền đến chiếc bánh ngọc lam tinh khiết
Cái hồn của món bánh nằm ngay ở tên gọi: Lá mảnh cộng (hay còn gọi là cây xương khỉ, bìm bịp). Đây là một loại thuốc Nam quý, giàu canxi, có tính mát, giúp trị loãng xương và điều kinh. Cây thường mọc hoang ở các bờ rào, bờ giậu làng quê miền Bắc. Lá mảnh cộng có thể thu hái quanh năm, nhưng phát triển tốt tươi và thơm nhất là vào mùa xuân và mùa hè.
Nguồn ảnh: Cửa hàng bánh Gia Trịnh
Để có được một chiếc bánh chuẩn vị, người đứng bếp phải thể hiện sự tỉ mỉ, tinh tế đặc trưng của người Hà Nội. Nguyên liệu chính gồm gạo nếp cái hoa vàng dẻo thơm, đậu xanh hạt tiêu và lá mảnh cộng tươi. Khâu quan trọng nhất chính là xử lý lá: lá phải chọn loại bánh tẻ, không quá non cũng không quá già, đem luộc rồi giã cùng bột nếp. Người làm bánh phải giã thật đều tay cho đến khi bột và lá hòa quyện, tạo nên một khối bột mịn màng, mang màu xanh ngọc bích thẫm đặc trưng.
Nhân bánh là nơi thể hiện sự kiên nhẫn. Theo truyền thống, nhân bánh là sự kết hợp của đậu xanh nấu chín giã nhuyễn, mứt bí thái hạt lựu và đường cát. Ngày nay, để đa dạng hơn, các nghệ nhân còn sáng tạo thêm nhân mặn với thịt lợn nạc vai và hạt tiêu thơm nồng, tạo nên sự giao thoa hương vị thú vị. Cuối cùng, bánh được bao bọc bởi lớp lá chuối tây xanh mướt - thứ nguyên liệu giúp giữ độ ẩm và tăng thêm mùi thơm đặc trưng khi hấp.
Nguồn ảnh: Cửa hàng bánh Gia Trịnh
Hành trình phục dựng di sản ẩm thực
Có một thời gian dài, bánh mảnh cộng gần như mất dấu trong đời sống thường nhật. Sự khó khăn trong việc tìm kiếm nguyên liệu và quy trình chế biến hoàn toàn thủ công khiến món bánh này dần trở thành "thất truyền". Tuy nhiên, nhờ tâm huyết của những người con Hà Nội yêu văn hóa cổ truyền như nghệ nhân Nguyễn Phương Hải hay các cửa hàng bánh lâu đời như Gia Trịnh, món bánh này đã được hồi sinh.
Nguồn ảnh: Cửa hàng bánh Gia Trịnh
Chàng đầu bếp Nguyễn Phương Hải từng chia sẻ về hành trình gian nan đi tìm loài cây mảnh cộng khắp các chợ Hàng Bè, Nguyễn Cao hay làng thuốc Đại Yên nhưng không thấy, cuối cùng lại tìm được ở một vườn quê Vĩnh Phúc. Hay như bà Phạm Thị Hồng Hà (chủ tiệm bánh Gia Trịnh) vẫn miệt mài gìn giữ công thức xưa để giới trẻ và khách du lịch có cơ hội thưởng thức thức quà "ngọc ẩn" này.
Cắn một miếng bánh mảnh cộng, người ta cảm nhận rõ cái dẻo của nếp, vị bùi của đậu, chút ngọt thanh của mứt bí và trên hết là hương thơm thoang thoảng, thanh khiết của lá thuốc Nam. Bánh ăn ngon nhất khi nhâm nhi cùng chén trà nóng, tạo nên một sự thư thái lạ kỳ. Không chỉ ngon, bánh mảnh cộng còn rất lành tính, chứa ít chất béo, giàu sắt và folate, tốt cho sức khỏe người dùng.
Nguồn ảnh: Cửa hàng bánh Gia Trịnh
Việc giữ gìn những món ăn như bánh mảnh cộng không chỉ là bảo tồn một công thức nấu ăn, mà là bảo tồn nếp sống thanh tao của đất Kinh kỳ. Trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa và khẳng định vị thế "Thành phố Sáng tạo" của UNESCO, những món ăn dân dã nhưng đậm tính nghệ thuật này chính là "vũ khí" để níu chân du khách.
Giữa một rừng những bánh ngọt phương Tây hay đồ ăn nhanh hiện đại, bánh mảnh cộng vẫn lặng lẽ tỏa hương, nhắc nhở chúng ta về một Hà Nội xưa cũ nhưng không bao giờ phai nhạt. Nếu có dịp ghé thăm Thủ đô, hãy thử một lần tìm đến thức quà xanh mướt này để thấy rằng: văn hóa Hà Nội đôi khi nằm gọn trong lòng bàn tay, dưới lớp lá chuối mộc mạc và hương vị thanh tao của lá cây đồng nội.
