Có những món ăn dường như sinh ra để dành cho một mùa nhất định. Với bánh trôi tàu, đó là những ngày Hà Nội bắt đầu trở lạnh. Không cần biển hiệu lớn hay không gian sang trọng, chỉ một nồi nước đường nghi ngút khói bên góc phố, mùi gừng cay nhẹ lan trong không khí cũng đủ khiến người đi đường chậm bước.
Từ lâu, bánh trôi tàu đã trở thành món quà vặt quen thuộc của người Hà Nội khi thu sang, đông về. Nếu bánh trôi truyền thống thường được nhắc đến vào dịp Tết Hàn thực với nhân đường mật, bánh trôi tàu lại gắn với những buổi chiều se lạnh, khi một bát bánh nóng có thể làm ấm cả đôi tay lẫn lòng người.
Viên bánh nhỏ, nhiều lớp hương vị
Một bát bánh trôi tàu Hà Nội thường không quá lớn, nhưng bên trong lại có sự kết hợp của nhiều nguyên liệu quen thuộc. Bột gạo nếp tạo nên lớp vỏ trắng mềm, dẻo; nhân có thể là đậu xanh, vừng đen hoặc dừa xào tùy cách làm của từng hàng. Một số nơi tạo hình hai viên bánh khác nhau, một viên tròn và một viên thuôn dài, để phân biệt phần nhân.
Ảnh: Sưu tầm
Điểm thú vị của bánh trôi tàu nằm ở sự cân bằng. Vỏ bánh phải đủ mềm nhưng không nhão, ôm lấy phần nhân bên trong. Nhân đậu xanh đem lại vị bùi, nhân vừng đen có độ thơm và béo đặc trưng, trong khi dừa xào tạo thêm chút ngọt thơm.
Tất cả được đặt trong bát nước đường nóng, thứ nước tưởng đơn giản nhưng lại quyết định phần lớn hương vị món ăn.
Nước đường thường được nấu với gừng già. Đường tạo vị ngọt dịu, còn gừng đem đến vị cay ấm, khiến món bánh trở nên đặc biệt phù hợp với tiết trời lạnh. Nước ngon không nên quá đặc hay quá ngọt mà có độ sóng sánh vừa phải, màu vàng óng và thoảng mùi gừng.
Có hàng cho thêm dừa tươi, lạc rang hoặc vừng lên trên. Những thành phần này nếu được sử dụng vừa phải sẽ làm bát bánh thêm thơm, béo mà không lấn át vị nếp và nước gừng.
Cái ngon nằm ở cách ăn chậm rãi
Bánh trôi tàu không phải món ăn để vội vàng. Một bát bánh nóng thường được thưởng thức từng chút một, từ thìa nước đường đầu tiên cho đến miếng bánh cuối cùng.
Ảnh: Sưu tầm
Khi đưa thìa nước gừng lên miệng, vị ngọt đến trước, sau đó là chút cay nồng nơi đầu lưỡi. Cái cay không quá gắt mà âm ấm, đủ để tạo cảm giác dễ chịu trong ngày lạnh. Cắn vào viên bánh, lớp vỏ nếp mềm dẻo quyện với nhân bùi, thêm chút lạc rang hoặc dừa, tạo nên nhiều tầng vị trong cùng một miếng ăn.
Bởi vậy, bánh trôi tàu thường được ví như một thức quà cần sự nhẩn nha. Ăn chậm để cảm nhận độ dẻo của vỏ bánh, vị bùi của nhân và mùi thơm của gừng. Chính cách thưởng thức ấy khiến món ăn dân dã này mang một vẻ tinh tế rất riêng.
Món quà của những chiều đông Hà Nội
Bánh trôi tàu có thể xuất hiện ở nhiều nơi, từ những hàng nhỏ trong ngõ đến các quán nằm giữa phố đông. Nhưng với người Hà Nội, món ăn dường như đặc biệt hơn khi được thưởng thức trong không khí se lạnh của phố phường.
Ngồi bên một quán nhỏ, hai tay ôm bát bánh nóng, vừa ăn vừa nghe tiếng xe cộ và cảm nhận những cơn gió lạnh lướt qua, đó là một trải nghiệm khó tách rời khỏi món ăn. Không gian giản dị khiến người ta có cảm giác bánh trôi tàu không chỉ được nấu từ bột nếp, đường, gừng hay các loại nhân, mà còn có cả ký ức về những mùa đông đã đi qua.
Ảnh: Sưu tầm
Một trong những địa chỉ gắn với ký ức ấy là quán bánh trôi tàu của cố nghệ sĩ Phạm Bằng trên phố Hàng Giầy. Quán được gia đình mở lại vào khoảng cuối tháng 10 hằng năm và duy trì ba món bánh trôi tàu, lục tàu xá, chí mà phù. Quán nhỏ nằm trong lối đi của khu nhà dân, chỉ có vài bàn, nhưng vẫn thu hút thực khách khi mùa lạnh về.
Bánh trôi tàu tại đây giữ cách làm mộc mạc, không dùng nước cốt dừa, với nhân mè đen hoặc dừa xào. Nước chè có đường và gừng, vị ngọt được tiết chế để hương thơm của các nguyên liệu vẫn nổi bật.
Điều khiến một bát bánh trôi tàu trở nên đáng nhớ, vì thế, không chỉ nằm ở hương vị. Đó còn là cảm giác được ngồi giữa một góc phố, nhìn dòng người qua lại và thưởng thức món ăn nóng hổi trong tiết trời lạnh.
Giữ lại một chút mùa đông xưa
Ẩm thực Hà Nội có nhiều món ngon gắn với thời tiết. Mùa hè có những thức quà thanh mát, mùa thu có cốm, sấu, còn khi đông về, những món nóng hổi như bánh trôi tàu lại trở thành một phần của phố phường.
Có lẽ vì thế mà món bánh nhỏ bé này vẫn giữ được sức hút qua nhiều năm. Nguyên liệu không cầu kỳ, cách chế biến cũng không quá phức tạp, nhưng sự kết hợp giữa nếp dẻo, nhân bùi, nước đường ngọt và gừng cay lại tạo nên một hương vị rất khó thay thế.
Để rồi mỗi khi Hà Nội trở gió, người ta lại nhớ đến một bát bánh trôi tàu nghi ngút khói. Không chỉ để làm ấm bụng, mà còn để tìm lại chút thân quen của những mùa đông Hà Nội – nơi một thức quà bình dị cũng đủ níu người ta ngồi lâu hơn bên góc phố, chậm rãi thưởng thức và nhớ về những điều xưa cũ.
