Nhắc đến những món ăn làm nên vẻ thanh lịch của ẩm thực Hà Nội, bánh cuốn Thanh Trì luôn là cái tên gắn liền với ký ức của nhiều thế hệ người dân Thủ đô. Không cầu kỳ về nguyên liệu, món ăn chinh phục thực khách bằng lớp bánh mỏng tang, mềm mượt, hương thơm của gạo mới cùng cách chế biến đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ. Sau nhiều thế hệ gìn giữ, nghề làm bánh cuốn Thanh Trì đã chính thức được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị của một nghề truyền thống gắn với văn hóa Hà Nội.
Hương vị gắn với ký ức Hà Nội xưa
Từ lâu, bánh cuốn Thanh Trì đã trở thành một phần trong đời sống ẩm thực của người Hà Nội. Từng xuất hiện trong những gánh hàng rong len lỏi qua các con phố, món ăn giản dị này mang theo nét tinh tế đặc trưng của người Tràng An: nhẹ nhàng, thanh nhã nhưng chứa đựng nhiều công phu.
Thanh Trì vốn là vùng đất ven đô phía Nam Hà Nội, gắn bó với nền văn minh lúa nước và nghề làm bánh cuốn truyền thống. Người dân nơi đây đã tận dụng nguồn nguyên liệu quen thuộc là gạo tẻ để sáng tạo nên món ăn có hương vị riêng, từ đó hình thành một nghề được truyền nối qua nhiều thế hệ.
Không giống nhiều loại bánh cuốn ở các địa phương khác, bánh cuốn Thanh Trì nổi bật bởi lớp bánh mỏng, trắng trong, mềm mịn và thường không cuốn nhiều nhân bên trong. Bánh sau khi tráng được rắc thêm một lớp mộc nhĩ băm nhỏ, phết hành phi thơm vàng, tạo nên sự hài hòa giữa vị mềm của bánh, vị bùi của mộc nhĩ và hương thơm đặc trưng của hành mỡ.
Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN
Trong ký ức của nhiều người Hà Nội xưa, hình ảnh những gánh bánh cuốn với chiếc thúng nhỏ, nồi bánh nghi ngút hơi nước đã trở thành một nét đẹp của đời sống phố thị. Món ăn không chỉ đơn thuần là bữa sáng mà còn gợi nhớ về một Hà Nội chậm rãi, nơi những nghề thủ công truyền thống hiện diện trong từng góc phố.
Nghề làm bánh - câu chuyện của sự tỉ mỉ
Để tạo nên một chiếc bánh cuốn Thanh Trì đạt chuẩn, người làm nghề phải trải qua nhiều công đoạn công phu. Nguyên liệu chính là gạo tẻ ngon được lựa chọn kỹ, ngâm đủ thời gian rồi xay thành bột nước mịn. Đây là khâu quan trọng quyết định độ mềm, dai và hương vị của bánh.
Công đoạn tráng bánh được xem là phần thể hiện rõ nhất tay nghề của người thợ. Bột được múc một lượng vừa đủ, tráng nhanh trên lớp vải căng trên miệng nồi hơi. Chỉ trong vài giây, lớp bột mỏng chuyển thành chiếc bánh trắng trong. Người tráng phải có kinh nghiệm để bánh không quá dày, không bị rách nhưng vẫn giữ được độ mềm mại.
Theo những người làm nghề lâu năm, để có một mẻ bánh ngon không chỉ cần kỹ thuật mà còn cần sự nhạy cảm trong việc cảm nhận bột, hơi nước và nhiệt độ. Đây là những kinh nghiệm không dễ ghi chép thành công thức mà chủ yếu được truyền dạy qua quá trình thực hành giữa các thế hệ trong gia đình.
Điểm đặc biệt của bánh cuốn Thanh Trì còn nằm ở nước chấm – yếu tố được xem là “linh hồn” của món ăn. Nước chấm được pha từ nước mắm, giấm, đường, nước lọc, ớt với tỷ lệ cân bằng để tạo vị chua, cay, mặn, ngọt hài hòa. Một số gia đình còn sử dụng tinh dầu cà cuống nhằm tạo nên mùi thơm đặc trưng, làm tăng sự hấp dẫn cho món ăn.
Khi thưởng thức, bánh thường được ăn cùng chả quế, chả lụa, chả mỡ và các loại rau thơm như húng, mùi, kinh giới. Sự kết hợp giữa những nguyên liệu quen thuộc tạo nên một món ăn nhẹ nhàng nhưng đầy đủ hương vị.
Từ nghề truyền thống đến Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
Không chỉ là một món ăn ngon, nghề làm bánh cuốn Thanh Trì còn chứa đựng những giá trị văn hóa sâu sắc. Đó là tri thức dân gian về lựa chọn nguyên liệu, kỹ thuật chế biến, kinh nghiệm làm nghề và tập quán sinh hoạt được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Ngày 18/3/2026, tại Hà Nội, nghề làm bánh cuốn Thanh Trì chính thức được công bố ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Việc ghi danh không chỉ là sự tôn vinh đối với một món ăn truyền thống mà còn khẳng định giá trị của một nghề thủ công gắn với lịch sử, văn hóa và đời sống của người dân địa phương.
Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, giá trị của bánh cuốn Thanh Trì nằm ở sự kết hợp giữa yếu tố ẩm thực và tri thức cộng đồng. Mỗi chiếc bánh không chỉ phản ánh sự khéo léo của người làm nghề mà còn thể hiện cách người Hà Nội ứng xử với nguyên liệu tự nhiên, biến những thứ giản dị như hạt gạo thành một món ăn mang dấu ấn riêng.
Việc được ghi danh cũng mở ra cơ hội để nghề truyền thống này được bảo tồn, quảng bá rộng rãi hơn, đồng thời tạo động lực để thế hệ trẻ tiếp tục học nghề, duy trì những kỹ thuật thủ công đã được trao truyền.
Giữ hồn bánh cuốn giữa nhịp sống hiện đại
Ngày nay, Hà Nội đã thay đổi nhanh chóng với nhiều món ăn mới xuất hiện, nhưng bánh cuốn Thanh Trì vẫn giữ được vị trí riêng trong đời sống ẩm thực Thủ đô. Những hàng bánh cuốn truyền thống vẫn hiện diện, phục vụ cả người dân địa phương lẫn du khách muốn tìm hiểu hương vị Hà Nội xưa.
Điều đáng quý là dù cách thưởng thức có thể thay đổi, nhiều gia đình làm nghề vẫn kiên trì giữ những nguyên tắc cốt lõi: chọn gạo kỹ, tráng bánh thủ công và duy trì hương vị đặc trưng của món ăn.
Từ những gánh hàng rong giản dị năm nào đến danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, hành trình của bánh cuốn Thanh Trì là câu chuyện về sức sống của một giá trị truyền thống. Trong lớp bánh mỏng trắng trong ấy không chỉ có vị thơm của gạo, vị béo của hành phi hay vị đậm đà của nước chấm, mà còn có ký ức về một Hà Nội xưa - thanh lịch, tinh tế và luôn biết gìn giữ những giá trị văn hóa của mình.
