Bát canh bóng Bát Tràng: Khi nghệ thuật hội họa giao hòa cùng kỹ nghệ ẩm thực dân gian

Từ miếng bóng bì đến bức tranh ngũ sắc trên bàn tiệc

Nếu ai đã từng ghé thăm làng cổ Bát Tràng vào những dịp đại lễ hay Tết Nguyên đán, chắc hẳn sẽ không khỏi ngỡ ngàng trước bát canh bóng thả truyền thống. Đây không phải món ăn thức uống thường ngày có thể nấu vội vàng. Sự hiện diện của canh bóng trong mâm cỗ là biểu tượng cho sự sum vầy, là cầu nối tâm linh thể hiện lòng hiếu kính với tổ tiên.

Nhìn vào bát canh, thực khách dễ dàng bị thu hút bởi sự phối màu tự nhiên: sắc đỏ rực rỡ của cà rốt, màu xanh non của su hào và súp lơ, sắc nâu trầm của nấm hương, hòa cùng những viên mọc trắng ngần và miếng bóng bì vàng nhạt. Tất cả như những nét chấm phá rực rỡ, biến món canh thành một tác phẩm hội họa sống động.

Điểm đặc biệt nhất chính là sự tinh tế trong kết cấu nguyên liệu. Miếng bóng bì sau khi thấm trọn nước dùng sẽ trở nên mềm mại nhưng vẫn giữ được cái sự "dai sần sật" đầy thú vị. Những viên mọc nhỏ xinh như nụ hoa, ẩn chứa vị đậm đà của thịt thăn và giò sống, kết nối mọi thành phần lại với nhau một cách hài hòa.

Với người Bát Tràng, bát canh bóng đạt chuẩn không chỉ ngon miệng mà còn phải là một "bữa tiệc thị giác" đủ đầy và sang trọng.

Công phu "tẩy bóng" và nghệ thuật ninh nước dùng

Để có được bát canh bóng nức tiếng, người làm bếp phải trải qua những công đoạn sơ chế vô cùng tỉ mỉ. Chị Trần Thị Thanh Vân, một người con của làng Bát Tràng, chia sẻ rằng khâu quan trọng nhất chính là lựa chọn và làm sạch bóng bì.

"Lựa chọn miếng bóng có mặt nổ vừa phải, không quá to để khi nấu không bị nát. Ngâm bóng trong nước lạnh cho mềm, sau đó tẩy bằng hỗn hợp rượu trắng và gừng giã nhỏ khoảng 2-3 lần để khử sạch mùi hôi, giúp miếng bóng có độ trắng trong và thơm nhẹ" - chị Vân cho biết.

Linh hồn của món canh nằm ở phần nước dùng. Khác với những loại canh thông thường, nước dùng canh bóng Bát Tràng là sự hòa quyện giữa nước ninh xương gà và nước luộc tôm nõn. Hai loại nước này được lọc kỹ, hớt sạch bọt và mỡ để đạt đến độ trong vắt. Người Bát Tràng xưa không dùng mì chính hay đường; vị ngọt lịm, thanh mát hoàn toàn được tiết ra từ tôm khô và các loại củ quả như củ đậu hoặc lê.

Bên cạnh đó, "chân tẩy" (các loại rau củ đi kèm) như su hào, cà rốt, đậu Hà Lan phải được cắt tỉa hoa văn xinh xắn, chần riêng từng loại để giữ đúng màu sắc và độ giòn. Khi thưởng thức, nước dùng phải đủ nóng để làm bừng tỉnh các giác quan, khiến thực khách cảm nhận rõ vị ngọt thanh thoát, không hề gây ngán giữa những món giò chả, bánh chưng thịt mỡ.

Sự kết nối giữa ẩm thực Bát Tràng và nét thanh lịch Tràng An

Dù có nguồn gốc từ tinh hoa ẩm thực Hà Thành, nhưng khi về đến Bát Tràng, món canh bóng lại mang một sắc thái riêng - một chút mộc mạc của làng gốm hòa quyện cùng sự cầu kỳ của kinh kỳ. Chị Đỗ Thị Đảm (đường Nguyễn Tuân) bày tỏ: "Nước canh rất trong, thơm, hòa quyện cùng rau củ. Ăn nhiều nơi nhưng mình cảm thấy ở Bát Tràng vẫn là bát canh bóng ngon nhất".

Người Hà Nội xưa thường bày canh bóng trong bát chiết yêu - loại bát thắt eo thanh nhã để phô diễn được hết vẻ đẹp của 5 màu nguyên liệu: đỏ (cà rốt), xanh (đậu), vàng (trứng), hồng (tôm), nâu đen (nấm). Sau những món ăn nhiều đạm, một bát canh bóng ngọt mát cùng chút cơm tẻ luôn là cái kết đẹp nhất, giúp làm dịu vị giác và ấm bụng trong tiết trời se lạnh của mùa xuân.

Từ những nguyên liệu bình dị nhất, qua bàn tay tài hoa và trái tim của người làm bếp, canh bóng Bát Tràng đã vượt xa giới hạn của một món ăn để trở thành di sản văn hóa phi vật thể, niềm tự hào của người dân bên bờ sông Hồng.